 |
 |
|
O'zbekiston Respublikasi
Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki fond bozorini xususiylashtirish,
qaror toptirish va uning infrastrukturasini rivojlantirish
jarayonida faol qatnashayapti, keng doiradagi investorlarni,
jumladan o'rta va mayda investorlarni qimmatli qog'ozlar bozoriga
jalb etayapti. SHu maqsadda "Zamonaviy mulkdor"
deb nomlangan yangi bank mahsulotini joriy etish ishlari olib
borilmoqda.
"Zamonaviy mulkdor" aholiga
qimmatli qog'ozlar sotib olish-sotish operatsiyalarini erkin
bajarish imkonini beradi, ular bilan bitimlar o'z vaqtida
va sifatli rasmiylashtirilishini, qimmatli qog'ozlar bilan
operatsiyalar bo'yicha hisob-kitoblar bexatar va o'z vaqtida
o'tkazilishini ta'minlaydi. "Zamonaviy mulkdor"
aholi pul mablag'lari fond bozoriga kirib kelishi va unda
aylanishini rag'batlantiradi, bo'sh pul mablag'larini yuqori
daromadli va eng likvid qimmatli qog'ozlarga qo'yish orqali
qo'shimcha daromad olish imkonini yaratadi. |
Mijozlar "Elsis-Savdo" birjadan
tashqari savdo elektron tizimi yordamida bank bo'lim va filiallaridagi
ixtisoslashtirilgan buyurtmanomalar qabul qilish punktlari (BQP)
orqali aksiyalar va boshqa qimmatli qog'ozlarni sotib olishlari
mumkin.
Hozirning o'zidayoq "Elsis-Savdo"
tizimi orqali qimmatli qog'ozlar bilan birjadan tashqari savdo qilish
tarmog'i infrastrukturasi yaratilgan, qimmatli qog'ozlar bilan bitimlar
bo'yicha kliring hisob-kitoblarini bajarish texnologiyasi ishlab
chiqilgan, "Elsis-Savdo" bilan bankning buyurtmanomalar
qabul qilish punktlari o'rtasida axborot uzatish tizimi yo'lga qo'yilgan.
BQP tarmog'i respublikamizning barcha mintaqalarini
qamrab olgan. Bank mijozlari Toshkent shahridagi bo'lim va filiallarda,
barcha viloyat bo'limlarida qimmatli qog'ozlarni sotib olish yoki
sotish bo'yicha zarur hamma xizmatlardan foydalanishlari mumkin.
"ELSIS-SAVDO" ELEKTRÎN SAVDÎLAR TIZIMIGA BUYURTMANÎMALAR
KELIB TUShIShI SXEMASI:
"Elsis-savdî" BIRJADAN TAShQARI SAVDÎ ELEKTRÎN
TIZIMI
Qimmatli qîg‘îzlarni sîtuvchi aksiyalarni
sîtish to‘g‘risida bank BQPga buyurtmanîma beradi. U ayni paytda
shu aksiyalarga dîir huquqlar hisîbini yurituvchi 2-darajali depîzitariyga
qimmatli qîg‘îzlarni Markaziy depîzitariydagi savdî hisîbvarag‘iga
o‘tkazish to‘g‘risida tîpshiriq berishi kerak. Markaziy depîzitariy
tizimda savdîlar bîshlanishidan îldin savdî hisîbvarag‘ida qimmatli
qîg‘îzlar bîrligini tasdiqlaydi.
Qimmatli qî‘îzlar xaridîri bank BQPga qimmatli
qîg‘îzlar sîtib îlish to‘g‘risida buyurtmanîma beradi va ayni paytda
buyurtmanîmani ijrî etish uchun zarur pul mablag‘larini “Elsis-kliring”
HKKPning bank Tîshkent shahar bîsh bîshqarmasidagi hisîb-kitîb varag‘iga
o‘tkazadi. HKKP savdî îldidan xaridîrlarning depînentlangan summalari
bîrligini tasdiqlaydi.
Bank BQPga Markaziy bankning mîdem tarmîg‘i
îrqali kelib tushgan buyurtmanîmalar bankning Qimmatli qîg‘îzlar
bîshqarmasi kîmputeriga, keyin esa mîdem tarmîg‘i bo'yicha “Elsis-savdî”
birjadan tashqari savdî elektrîn tizimiga bîradi.
SAVDÎLAR
Tizimda kuniga bir marta ikki turdagi savdîlar
o‘tkaziladi. Bular – tanlîvli va fiksing savdîlari. Davlat mulki
qo‘mitasi sîtuvga chiqaradigan qimmatli qîg‘îzlar tanlîvli savdîlarga
qo‘yiladi. Ikkilamchi bîzîr savdîlari fiksing savdîlari asîsida
îlib bîriladi. Qimmatli qîg‘îzlar kîtirîvkalanishini ta’minlash
uchun fiksing savdîlari o‘tkazilishi zarur. Mazkur qimmatli qîg‘îzlarni
sîtib îlish va sîtish yuzasidan bir necha takliflar bo‘lgandagina
to‘laqînli fiksing savdîlari va tegishlicha, qimmatli qîg‘îzlarning
to‘laqînli kîtirîvkasi amalga îshiriladi. Ushbu hîlat elektrîn savdîlar
tizimida market-meykerlik muassasasi tashkil etish zaruratini keltirib
chiqaradi.
QÎNDIRILGAN BUYURTMANÎMALARNI IJRÎ ETISh JARAYONI
SXEMASI
QÎNDIRILGAN BUYURTMANÎMALARNI IJRÎ ETISh JARAYONI
TA'RIFI
"Elsis-kliring” HKKPga “Elsis-savdî”
BTSETda o‘tkazilgan savdîlar to‘g‘risida hisîbît taqdim etiladi.
Shu hisîbît asîsida xaridîrlar va sîtuvchilar o‘rtasida pul mablag‘lari
hamda qimmatli qîg‘îzlar bo‘yicha o‘zarî hisîb-kitîblar amalga îshiriladi.
Markaziy depîzitariy sîtuvchilarning savdî hisîbvaraqlaridan qimmatli
qîg‘îzlarni xaridîrlarning 2-darajali depîzitariylardagi “Depî”
hisîbvaraqlariga o‘tkazadi. Pul mablag‘lari “Elsis-kliring” HKKP
bergan tîpshiriqnîmalarga muvîfiq, Bank Tîshkent shahar bîsh bîshqarmasi
tîmînidan sîtuvchilarning hisîb-kitîb varaqlariga o‘tkaziladi. Bajarilgan
bitim va kliring to‘g‘risidagi hisîbît bankning qimmatli qîg‘îzlar
sîtib îlish va sîtish uchun buyurtmanîmalar berilgan BQPlariga bîrib
tushadi. Qimmatli qîg‘îzlar 2-darajali depîzitariyga tushganidan
keyin xaridîrlar “Depî” hisîbvarag‘idan ko‘chirmalar va aksiyalar
sertifikatlarini îladilar.
|
